Voor Stichting Kleur Buiten maakte ik de 'Kleurroute Arnhem', een gids waarin het kleurbeeld van Arnhem onder de loupe wordt genomen. Arnhem wordt wel het 'Haagje van het Oosten' genoemd, vooral vanwege de statige villa's langs de invalswegen die doen denken aan voorname Haagse lanen. Er is echter een belangrijk verschil tussen het kleurbeeld van Den Haag en Arnhem. In Den Haag draait het om wit, en in Arnhem om gebroken wit, om licht getint wit. Vandaar het begrip Arnhems Blond.



De 'Kleurroute Arnhem' is vooral bedoeld om het Arnhems Blond beter te leren kennen, al is er ook oog voor andere karakteristieke kleuren van het Arnhemse stadsbeeld. Hieronder staat de routebeschrijving waarmee het boekje afsluit. Bent u geðnteresseerd in de achtergronden van de besproken kleuren, dan kunt u een exemplaar van de 'Kleurroute Arnhem' bestellen op www.kleurbuiten.nl.




Het beste vervoermiddel voor de Kleurroute Arnhem is de fiets. Startpunt is het Centraal Station, waar u zonodig een fiets kunt huren (voor reservering en voorwaarden: 026-4421782).

Deel 1 (Routekaart A)
• Vanaf het Centraal Station gaat u in oostelijke richting naar het Willemsplein. Zowel links als rechts ziet u de eerste voorbeelden van het neoklassieke bouwen, en daarmee is de toon voor het Arnhems Blond gezet.



• U volgt de bocht naar links in het Willemsplein en komt op de Jansbinnensingel. Op de Velperbinnensingel steekt u achter Musis Sacrum de weg over, en volgt het pad naar rechts door het park, zodat u goed zicht heeft op het rijtje witte panden met luiken aan de Velperbuitensingel, een rijtje dat bij veel mensen als eerste concrete vorm opduikt in het kleurbeeld van Arnhem. Keert u zich nu om en bekijkt u de overzijde, die voor het grootste deel uit naoorlogse bouw bestaat. Een groot contrast in vorm. De kleuren evenwel blijken, als u wat zorgvuldiger kijkt, maar weinig te verschillen. Het kenmerk van beide zijden is dat lichte tinten de basis van het kleurbeeld vormen. Of ziet u de ene zijde als 'wit' en de andere als 'gekleurd'? Zoekt u dan naar de kleuren die wÚl aan beide zijden aanwezig zijn, en u zult zien dat het oog zich langzaam maar zeker losmaakt van de vorm, en de overeenkomsten in kleur makkelijker accepteert.



• U steekt bij de oversteekplaats de Velperbuitensingel over en fietst de Parkstraat in. Dit is het voorbeeld van Arnhems Blond dat bijna even vaak genoemd wordt als de Singel: het Spijkerkwartier. En van het Spijkerkwartier biedt de Parkstraat het meest gevariÎerde beeld van het Arnhems Blond. Aanvankelijk werden de panden namelijk nog stuk voor stuk gebouwd, maar verderop in deze straat worden het al rijtjes, en komt er letterlijk een eind aan de stad als breiwerk van individuele panden. Bovendien kunt u hier goed zien hoe de 'witmode' het aflegde tegen de 'speklagen'(de combinatie van wit en baksteen), en hoe tenslotte de baksteenkleur weer de overhand kreeg. Bij het modernistische blokje op de hoek van de Kastanjelaan kunt u zich de vraag stellen of dit nu wel of niet deel uitmaakt van uw beeld van Arnhems Blond.



• U gaat linksaf de Prins Hendrikstraat in, en ziet daar een paar uitzonderingen op de Blonde regel. In de Parkstraat zouden die misstaan, maar hier, in een zijstraat, versterken zij het kleurbeeld eerder dan dat zij het aantasten. Op de t-splitsing met de Spijkerstraat ziet u waarom Arnhem wel het 'Haagje van het Oosten' wordt genoemd - ook al wordt dit rijtje vaak juist 'de Brusselse huizen' genoemd.

• U gaat rechtsaf de Spijkerstraat in, en ziet hoe deze straat naar het einde toe wel licht blijft, maar steeds meer het contrast mist dat de 'Brusselse huizen' ontlenen aan de donkergeschilderde balkonnetjes en luiken. Hier is zichtbaar dat hard wit zonder decoratieve vorm erg 'plat' is. Zonder contrast in kleur of vorm is hard wit doods. Daarin schuilt waarschijnlijk de grootste kwaliteit van het Blond: het verbindt de rijkversierde bouwstijl met die van eenvoudiger huize.
• In het 'rosse blokje' is, als u bij de Karel van Gelderstraat linksaf gaat, te zien waar dit 'platte wit' uiteindelijk toe leidt: tot hygiÎnisch wit, ziekenhuiswit. Dan maar liever de achterkant met de houten balkonnetjes die u aan uw linkerhand ziet: oud, maar levendig. • Na het blokje gaat u rechtsaf de Hertogstraat in, en daarna linksaf de Steenstraat op. Op nummer 68 is Grand Café Metropole, een goede plek voor een pauze.
• Daarna vervolgt u de route in noordoostelijke richting, naar de Velperweg.
Hier ziet u voorbeelden van oude en nieuwe witte villa's in contrast met donkere natuurkleuren, en het blauw van Akzo en Postgiro. Het grijs van het Postgirobeton zou aan de Blonde kant vallen als het schoon was; vervuild is het hier te somber voor. Het giroblauw echter past bij Arnhem. • Blauw ook van het Rijn-IJssel College, en van de trolleybus(-hokjes).



• Linksaf gaat u nu de Raapopseweg op, rechtdoor de Vijverlaan in, en daarna linksaf de Klarendalseweg op. Voorbeelden van schone baksteen en witgestucte gevels laten hier zien dat wit eisen stelt aan het onderhoud. Voor het oog vervuilt wit snel, vooral als er geen donkere contrastkleur aanwezig is. De vervuiling zelf vormt dan namelijk het contrast en trekt de aandacht.
• Op de hoek een 'blondblauwe' echo van de Postgiro. Hier en daar verschijnen nu voorbeelden van onnederlandse uitbundigheid: kleur is ook een belangrijk middel om multiculturaliteit ruimte te geven. Naast het Blond is er in deze wijk plaats voor culturele kleurdiversiteit.



• Bij de Oogststraat gaat u rechtsaf, daarna linksaf (Agnietenstraat), rechtsaf (Hommelseweg), linksaf (Sloetstraat) en linksaf (Van Slichtenhorststraat), rechtdoor de Van Hasselstraat in. U bent nu in Sint Marten, de wijk die op initiatief van de toenmalige Algemene Woningbouwvereniging Arnhem (nu onderdeel van Portaal) rigoreus door Wim Korvinus en Mirjam Bakker werd aangepakt met kleur. Kleurrijk ja, maar ook Blond: Vurig Blond.
• Om dit goed te bekijken kunt u het beste de wijk op alle mogelijke manieren doorkruisen. Maar als u de tocht persÚ aan onze hand wilt voortzetten gaat u in de Van Hasseltstraat linksaf de Marten van Rossemstraat in, rechtsaf de Van Spaenstraat in, en rechtdoor tot aan de Schrasserstraat die u rechtsaf in gaat, tot u bij de Nijhoffstraat komt. Daar gaat u linksaf naar de Apeldoornseweg.

• Bij de Apeldoornseweg gaat u linksaf, onder het spoor door naar het Velperplein, waar u in Musis Sacrum een tweede pauze kunt inlassen.



Deel 2 (Routekaart B)
Na de pauze gaat u over de Velperbinnensingel naar de John Frostbrug. Over de kleuren van deze brug is uitgebreid discussie gevoerd. De voorkeur van Welstand ging uit naar zilvergrijs, maar Rijkswaterstaat was daarop tegen vanwege hogere onderhoudskosten. Bovendien had ondertussen het idee postgevat om de Airborne-kleuren, lichtblauw en 'maroon'-rood, op de brug aan te brengen. Uiteindelijk is gekozen voor een grijze brug die wit wordt aangelicht. Het Airborne-idee komt terug in de gekleurde aanlichting van de peilers en onderkant van de brug: elf maanden met lichtblauw licht, en in september, de maand van de strijd om de brug, met rood licht.

• Bij het Nijmeegseplein steekt u over naar de andere zijde van de grote weg, en zo komt u vanzelf uit op de Huissensedijk, die linksaf buigt en de Burgemeester Matsersingel oversteekt. Kort daarna gaat u rechts de Kruisstraat in die, in tegenstelling tot wat de naam suggereert, een fietsroute is die naar het hart van Rijkerswoerd leidt. Dit hart is een as: de Marga Klompélaan. Langs deze as zijn zowel het Blond als het blauw ruim vertegenwoordigd, zo ruim dat de gedachte aan het Arnhemse kleurbeeld onherroepelijk opkomt.





Expres? Niet echt. Het wit in de wijk is onderdeel van een kleurplan dat ontwikkeld is door de stedebouwkundige Bohdan Malisz in samenwerking met Wim Korvinus. Zij baseerden hun plan op een witte as en een verloop van wit naar donkerbruin van de as naar de randen van de wijk.* En het blauw? Dat is volgens Korvinus gewoon het blauw architecten nu eenmaal veel gebruikten toen de wijk in aanbouw was.



Aan u het oordeel: is dit wel of geen Arnhems Blond en Blauw? En haalt u zich daarbij de twee zijden van de Velpersingel voor de geest, en stelt u zich de vraag: is dit nu van eenzelfde kleurstam of niet?
En hoe uw antwoord ook luidt, u bent nu deelgenoot geworden van de kleurcultuur van Arnhem.

*Overigens is duidelijk dat het wel degelijk de bedoeling was van Bohdan Malisz om Rijkerswoerd de belangrijkste karakteristieken mee te geven van het stadsbeeld van Arnhem: van de rivier met zijn meanders en sprankelende licht tot de donkere aardtinten van de Veluwezoom.