Authentiek is datgene waarover de mensen die er middenin zitten, de schouders ophalen:"tja, zo doen we dat nou eenmaal, ik zou ook niet weten waarom...". Authentiek is daarom datgene wat onbedoeld getuigt van het verleden. Op de Zaanse Schans is geen authentiek Zaans Groen te vinden. Het groen daar is 'bestudeerd', het is een herinnering; het is geen authentiek, maar monumentaal Zaans Groen. Het meeste Zaanse Groen in de Zaanstreek is inmiddels monumentaal. Maar in Zaandam is nog een vergeten hoekje met groen dat groen is zonder reden: gewoon Zaans Groen. Dat staat, zoals alle authentieks, op het punt om te verdwijnen. Gaat u er nu heen; naar de Zaanse Schans kan u altijd nog.

De route kunt u weer het beste fietsend afleggen op een zondagmorgen, en hij begint bij het station van Zaandam (fietsverhuur:075-6156593).

Vanaf het station gaat u het Ankersmidplein op, rechtsaf langs de parkeergarage het Rustenburg op, rechtdoor de steeg in. Op de hoek is het eerste authentieke Zaanse Groen. Op nrs.49 en 43 een "omgekeerde versie": geen groene gevel met witte kozijnen, maar een witte gevel met groene kozijnen.

Zaandam, Zaans Groen

Zaandam, Zaans Groen

Dit soort variatie getuigt van de speelsheid die authenticiteit eigen is. Op de overige huizen zit vooral het donkere, monumentale Zaanse Groen. Aan het eind gaat de weg de dijk op en ziet u recht vooruit, aan de Koerakinstraat, nieuwbouw met variatieloos, levenloos donkergroen, dat door zijn gebrek aan variatie geen Zaans Groen mag heten.
U gaat linksaf de Hogendijk op. Op nr.113 wordt het groen gekombineerd met blauw. Blauw is hier, net als in de rest van Nederland, de kleur van de buitenstaander, van de import dus. De kombinatie is mooi, en zou wat mij betreft, als een vernieuwing van de traditie door import-Zaankanters, bepaald navolging mogen krijgen. Op de nrs.148 tot 162 nieuwbouw met nieuw groen, dat door de weinig karakteristieke bouw geen Zaans Groen genoemd kan worden.
Op nr.140 een opvallend blauwgroen, net iets blauwer dan anders.
Op Hogendijk nr.130 het meest authentieke Zaans Groen. Om dit huis draait eigenlijk deze hele route.

Zaandam, Zaans Groen

Om te beginnen is er het uitgegeelde groen op de gevel, een oude kleur waarvan het pigment nog slechts als stof op de gevel ligt. Op de zijwand en de schutting, rechts van het huis, is het een lappendeken van groenen uit allerlei tijden.

Zaandam, Zaans Groen

Zaandam, Zaans Groen

De witte lijst en de warm-oranje dakpannen geven het groen, hoe versleten ook, een frisse kracht. Als u twintig meter verderop linksaf gaat, de Czarinastraat in, en vervolgens weer linksaf de Tolstoistraat in, en nogmaals links de Heemskerckstraat in, dan komt u bij het water aan de achterzijde van dit huis, waar u zicht hebt op een rijk ratjetoe van groengeschilderd hout. Neemt u dit geheel goed in u op, het is de beste maatstaf voor Gewoon Zaans Groen.
U gaat terug naar de Hogendijk en vervolgt deze. Rechts beneden op de Houthavenkade 1b een eerste teken van leven in het variatieloze donkergroen.
Op de Hogendijk 53 tot 55 is zichtbaar hoeveel de spontane variatie aan levendigheid toevoegt. Dit zelf-aangebrachte groen is wellicht net zo authentiek als dat van nr.130. Authenticiteit kent geen tijd: net zoals er authentieks verdwijnt, ontstaat er voortdurend authentieks wanneer mensen onbewust nieuwe varianten op een traditie ontwikkelen.
Op nrs.49 en 51 klassiek Zaans Groen, op nr.43 nog een voorbeeld van donkergroen met importblauw.
Steek hier de straat over en kijk over de schutting, om al het groen te zien van schuurtjes, schuttingen en gevels in deze vergeten hoek.

Zaandam, Zaans Groen

Aan de kade, even verderop, heerst een wat sterkere neiging tot monumentaal Zaans Groen; de status van deze huizen, hoe verschillend ook qua leeftijd en maat, wordt hier bepaald door de (deels voormalige) ligging aan het open water.

Zaandam, Zaans Groen

Bij nr.58 gaat u linksaf de Lage Horn in(tegen het verkeer in, dus afstappen). Hier komt u in de intieme wereld van de achterkant van het Zaans Groen, met hekjes van de Zaanse soort. U gaat rechtsaf langs schitterend monumentaal groen op een onderdeel van het museum bij het Tsaar Peterhuisje (openingstijden: di t/m zo 13-17 uur).
U gaat rechtdoor de Krimp over, linksaf de Czaar Peterstraat in, steekt de kruising over, en komt nu door een buurtje met een veelheid aan licht en donker groen. Bekijkt u ze goed en vraag u af welke volgens u onderdeel uitmaken van het Zaanse Groen, en welke niet.
En mocht u het antwoord schuldig blijven, dan is een bezoek aan de Zaanse Schans (treinhalte Koog-Zaandijk) aan te bevelen. Nadat u de kleuren daar gezien hebt, zal de onschuld van dit straatje waarschijnlijk aan betekenis gewonnen hebben.
Aan het eind van het straatje gaat u rechtsaf, en komt u terug op het Rustenburg. Daar gaat linksaf om de parkeergarage heen, terug naar het station, het eindpunt van deze route.



plattegrond, Rondje gewoon Zaans Groen