Twee jaar geleden maakte ik in opdracht van Stichting Kleur Buiten de Kleurroute Den Haag. In dit boekje (te bestellen op www.kleurbuiten.nl) wordt de vraag gesteld wat de nieuwe witte complexen, zoals het Stadhuis, de Koninklijke Bibliotheek en de woningbouw op het Burgemeester de Monchyplein betekenen voor het kleurbeeld van Den Haag.

Voegen de witte gebouwen iets nieuws toe aan het kleurbeeld of passen zij in een witte karakteristiek van Den Haag? Net als bij alle andere Nederlandse steden het geval is, wordt het aanzien van Den Haag vooral bepaald door baksteen. En zoals Amsterdam in het begin van de vorige eeuw zijn Amsterdamse School heeft, zo heeft Den Haag iets later zijn Nieuwe Haagse School, waarin de baksteen op modernistische wijze wordt toegepast. Hoe verhoudt het nieuwe wit zich tot deze baksteentraditie? Raakt de baksteen erdoor op de achtergrond of komt hij misschien juist beter tot zijn recht? Is het wit nieuw voor Den Haag of sluit het aan op wit uit vroeger tijden?

In de Kleurroute van Den Haag komen de diverse Haagse Witten aan de orde. De route start in het centrum, loopt via Benoordenhout, Duinzigt en Archipelbuurt naar Scheveningen. Van Scheveningen voert hij naar Kijkduin, en van daar weer terug de stad in langs de Laan van Meerdervoort en Plein 1813. Wilt u de route doen, bestelt u dan de Kleurroute Den Haag bij Stichting Kleur Buiten. Alles bij elkaar is het verstandig om een (fiets-)dag uit te trekken voor deze route(fiets reserveren bij Den Haag Centraal: 070-3853235).

Hieronder volgt een verkleinde route, die zich beperkt tot het centrum: Centraal Station, Koninklijke Bibliotheek, Koninginnegracht, Lange Voorhout, Passage, Stadhuis en via de spectaculaire vernieuwing van Turfmarkt en Muzenplein weer terug naar het Centraal Station. Deze route kost u fietsend of wandelend n, respectievelijk twee uur, en draait om dezelfde vraag: wat betekent het nieuwe wit voor het kleurbeeld van Den Haag?
Licht en donker, daar draait het om. De kwaliteit van het wit bepaalt de kwaliteit van het licht. De kleine route voert u door vier witte passages, en u kunt dus vier keer de verschillen tussen licht en donker in buiten- en binnenruimte ervaren. Om dat echt goed te beleven kunt u het best op een grijze dag gaan, want dan zijn de verschillen het grootst.

Routebeschrijving
De route begint bij Den Haag CS. Voor het station staand gaat u r.a., en voor winkelcentrum Babylon opnieuw rechts. U gaat met het fietspad mee naar links, voor het Nationaal Archief langs, en komt in de Prins Willem Alexanderhof.


Na de passage is er een pleintje bij de ronde erker van de Koninklijke Bibliotheek. Kijk daar goed om u heen naar het wit, grijs, bruin en zwart. Licht en donker. Probeer ze te zien als kleurimpressies van licht en donker, probeer de verhouding tussen licht en donker bewust te worden. Op het pleintje gaat u l.a. over het fietspad terug naar Babylon via Prinses Irenepad en Prinses Irenestraat. U gaat vr de rotonde l.a., voor Babylon en CS langs; vergelijk grijs en wit in kleur en vorm. Het grijs mist hier de ranke vorm van het wit, en oogt daardoor log.
U steekt bij het fietspad r.a. de straat over richting Malieveld. Rechts het groen van het veld met het rood van ’De Rode Olifant’, links eerst nieuw grijs, en daarna baksteen en houtwerk in een rijke diversiteit van rood, bruin, grijs en geel.
Bij het kruispunt met de Zuid-Hollandlaan l.a. naar de Nieuwe Uitleg.
Op de hoek van Nieuwe Uitleg en Koninginnegracht ziet u aan de rechterzijde nieuw wit met donkerblauw, een Parijs-achtig gebouw in een koele versie(afb.2).
Haagse Witten

Aan de Nieuwe Uitleg ongeveer 60% donker en 40% licht. De bomen zorgen, als ze in blad zijn, voor een extra laag van licht en donker op straat en gevels.
U komt op de Hooigracht en gaat op de t-kruising l.a. de Denneweg op – kijk nog even terug de Denneweg in naar een kleurbeeld van meer dan alleen licht en donker: bruin, geel, grijs, beige.
Om de hoek stopt u even om de zijstraat aan uw rechterhand in te kijken; hier is kleur zeer bewust gebruikt om licht te brengen in de smalle straat die in de schaduw ligt van het grote (okergele) gebouw aan de zuidzijde van het straatje.



U gaat r.a. het Lange Voorhout op, langs Hotel des Indes. Let ook hier op de verhouding tussen licht en donker, ook in relatie tot de prachtige bomen. Dit is typisch Den Haag: ruimte voor het groen, en sprekende lichte en donkere partijen.



Na de Kleine Kazernestraat gaat u r.a. de poort door, naar de ingang van de Algemene Rekenkamer van ’kleurmeester’ Aldo van Eyck. Dit is n van de bijzondere kleurincidenten die Den Haag rijk is. Er komen er nog meer aan de orde in deze route. U gaat terug naar het Lange Voorhout, r.a. richting Kneuterdijk; neem hier ook weer de verhouding tussen baksteen, natuursteen en stucwerk in u op en probeer te begrijpen waarom het ’Witte Paleis’ dit plein zo chic domineert(afb.5). Let daarbij niet alleen op de kleur maar ook op de vorm.



Buig met de straat mee naar links, en stap tweehonderd meter verder af bij de Plaats, ofwel de Paleispromenade. Ga bij de plataan staan en maak een compleet rondje van 360 graden, waarbij u vooral let op de verhouding tussen de kleuren op de gebouwen dichtbij, en die in de verte. Let ook op het verschil in lichtval op korte afstand en lange afstand. U loopt door naar de Hoogstraat en gaat daar l.a. (of even r.a. om Paleis Noordeinde te bekijken). Na vijftig meter gaat u r.a. de Papestraat in.
Op de kruising ziet u een voorbeeld van de ’Nieuwste Haagse School’. Kijk op op deze kruising alle vier de straten in om de verhouding tussen licht en donker opnieuw te bepalen.
U gaat nu l.a. de Oude Molstraat in; op het pleintje (Driehoekjes) is niet alleen ’licht en donker’, maar ook nieuwe kleur. Licht plus donker plus kleur. En behalve nieuwe kleur is hier ook de oude (baksteen-) kleur van Berlage, het gebouw met de klokkentoren.
U gaat l.a. naar de Dagelijkse Groenmarkt, waar opnieuw sprake is licht, donker en kleur. Hier is het tweede echte kleurincident, dat voor velen inmiddels bekend is als de ’Snoeptrommel’(waarin momenteel The Sting gevestigd is).





U gaat door de Gravenstraat naar de Passage. U gaat de Passage in. Wat ervaart u hier? Licht? Verheffend licht? Dit is grandeur, in blauwwit daklicht en geelwit stucwerk, met een donkergroen accent dat het lichte zijn zwaarte geeft.
In de Passage houdt u rechts aan, en komt in de winkelstraat waar u l.a. gaat. Let goed op: ook deze straat is mooi, maar de aandacht wordt geheel getrokken door het rood en wit van borden en vlaggen, en door de kleurige lichtbakken. Daardoor valt de straat zelf in diggelen.
Steek het Spui over, en ga aan de overzijde r.a., richting Stadhuis. Bekijk de overzijde in zijn licht en donker van baksteen en natuursteen. Steek de Kalvermarkt over, en ga bij Hulshoff l.a. naar de ingang van het Stadhuis.



Zet uw fiets weg, ga de hal in en laat ook dit verheffende wit op u inwerken. Hoe verhoudt zich dit tot de Passage? Wat is het verschil, wat heeft u liever?
U gaat door dezelfde draaideur weer naar buiten en gaat r.a., naar de Kalvermarkt. Daar gaat u ook r.a.; recht voor u ziet u het nieuwste licht en donker van Den Haag, de hoogbouw bij het CS.



Voor de donkere toren(Muzentoren) gaat u l.a. de Muzenhof in(wandelgebied).
U komt op het Muzenplein, waar niet alleen licht en donker is, maar ook rood, wit, beige, grijsblauw en blauw. Dit alles bij elkaar is een derde kleurincident, goed passend bij de vorige twee.
Van het Muzenplein gaat u door de Muzenstraat naar de Zwarteweg; daar gaat u r.a.; op de kruising met de Turfmarkt staat tegenover de Zwarte Madonna het nieuwe wit van het Ministerie van VROM. Ook al is het zwart inmiddels antraciet, een groter contrast tussen licht en donker is, letterlijk n figuurlijk, in Den Haag niet te vinden. Kijk goed, want binnenkort is de Zwarte Madonna verleden tijd.
U gaat l.a., door de vierde passage van deze route, naar het CS. Deze passage is gemaakt van groenig glas, witte vlakken en blauwe lijnen. Koel, zeer koel. En een tochtgat van jewelste. Vergelijk deze met de andere drie, bepaal de winnaar en mail uw keuze aan de redactie van het Kleurspoor.